( स्वाध्याय )विरुद्धार्थी शब्द. 

दिवाळीचे 5 दिवस का साजरे केले जातात? धनत्रयोदशी ते भाऊबीज यांचे महत्त्व

दिवाळी हा आपला  सर्वांचा आवडता सण आहे. दिवाळी म्हटले की आपल्याला पणत्या, आकाशकंदील, रांगोळी, फराळ आणि नवीन कपडे आठवतात. लहान मुले दिवाळीची खूप वाट बघत असतात.

दिवाळी हा दिव्यांचा आणि आनंदाचा सण आहे. दिवाळी पाच दिवस साजरी केली जाते. या पाच दिवसांना वेगवेगळे महत्त्व आहे.

धनत्रयोदशी, नरक चतुर्दशी, लक्ष्मीपूजन, दिवाळी पाडवा आणि भाऊबीज असे दिवाळीचे पाच दिवस आहेत. चला, या प्रत्येक दिवसाचे महत्त्व जाणून घेऊया.

1. धनत्रयोदशी – धन आणि आरोग्याचा दिवस.

धनत्रयोदशी हा दिवाळीचा पहिला दिवस असतो.

या दिवशी भगवान धन्वंतरी आणि माता लक्ष्मी यांची पूजा केली जाते. असे मानले जाते की समुद्रमंथनातून भगवान धन्वंतरी अमृताचा कलश घेऊन बाहेर आले होते.

या दिवशी लोक नवीन भांडी, सोने किंवा चांदी खरेदी करतात. घर स्वच्छ करतात आणि दारासमोर रांगोळी काढतात.

धनत्रयोदशीचे महत्त्व :

• घरात सुख आणि समृद्धी यावी.
• सर्वांना चांगले आरोग्य मिळावे.
• घरात आनंद आणि शांती राहावी.

2. नरक चतुर्दशी – वाईटावर चांगल्याचा विजय मिळवणे 

नरक चतुर्दशी हा दिवाळीचा दुसरा दिवस आहे. याला छोटी दिवाळी असेही म्हणतात.

नरकासुर नावाचा एक राक्षस होता. तो लोकांना खूप त्रास देत असे. भगवान श्रीकृष्णाने त्याचा वध करून लोकांना त्याच्या त्रासातून मुक्त केले. म्हणून हा दिवस आनंदाने साजरा केला जातो.

या दिवशी आपण पहाटे लवकर उठतो. अंगाला तेल आणि उटणे लावून अभ्यंगस्नान करतो. नवीन कपडे घालतो आणि घरासमोर दिवे लावतो.

नरक चतुर्दशीचे महत्त्व :

• वाईटावर चांगल्याचा विजय.
• वाईट विचार सोडून चांगले विचार करणे.
• स्वच्छ आणि आनंदी राहणे.
• नवीन दिवसाची चांगली सुरुवात करणे.

3. लक्ष्मीपूजन – धन आणि आनंदाचा दिवस

लक्ष्मीपूजन हा दिवाळीतील महत्त्वाचा दिवस आहे. या दिवशी माता लक्ष्मी आणि भगवान गणेश यांची पूजा केली जाते.

माता लक्ष्मी ही धन आणि समृद्धीची देवता मानली जाते. भगवान गणेश हे बुद्धीचे देवता आहेत.

या दिवशी आपण घर स्वच्छ करतो. दारात सुंदर रांगोळी काढतो. घरात आकाशकंदील पणत्या  आणि दिवे लावतो. संध्याकाळी सर्वजण एकत्र येऊन लक्ष्मीपूजन करतात.

असे मानले जाते की भगवान श्रीराम चौदा वर्षांचा वनवास संपवून अयोध्येत परत आले. त्यांच्या स्वागतासाठी लोकांनी घराघरांत दिवे लावले होते.

लक्ष्मीपूजनाचे महत्त्व :

• घरात सुख आणि समृद्धी यावी.
• सर्वांना चांगली बुद्धी मिळावी.
• घरात आनंद आणि प्रेम राहावे.
• अंधार दूर होऊन प्रकाश यावा.

4. दिवाळी पाडवा – प्रेम आणि आनंदाचा दिवस

दिवाळीचा चौथा दिवस म्हणजे पाडवा.

या दिवशी पती-पत्नी एकमेकांना ओवाळतात आणि भेटवस्तू देतात. एकमेकांवरील प्रेम आणि आदर व्यक्त करतात.

या दिवसाला बलिप्रतिपदा असेही म्हणतात. राजा बळी हा खूप दानशूर राजा होता. भगवान विष्णूंनी वामन अवतार घेऊन त्याला तीन पावले जमीन मागितली, अशी पौराणिक कथा आहे.

या दिवशी व्यापारी लोक नवीन हिशेब सुरू करतात.

दिवाळी पाडव्याचे महत्त्व :

• पती-पत्नीमधील प्रेम वाढते.
• एकमेकांचा आदर केला जातो.
• नवीन कामाची सुरुवात केली जाते.
• दान आणि मदतीचे महत्त्व समजते.

5. भाऊबीज – भाऊ-बहिणीच्या प्रेमाचा दिवस

भाऊबीज हा दिवाळीचा पाचवा दिवस आहे.

आली आली दिवाळी

बहीण भावाला ओवाळी

हा दिवस भाऊ आणि बहिणीच्या प्रेमाचा सण आहे. या दिवशी बहीण आपल्या भावाला घरी बोलावते. त्याच्या कपाळावर कुंकवाचा टिळा लावते आणि औक्षण करते.

बहीण आपल्या भावाला दीर्घायुष्य लाभावे अशी प्रार्थना करते. भाऊ आपल्या बहिणीला भेटवस्तू देतो.

या दिवसाला यमद्वितीया असेही म्हणतात. यमराज आपल्या बहीण यमुनेला भेटायला गेले होते. यमुनेने त्यांचे प्रेमाने स्वागत केले होते, अशी कथा सांगितली जाते.

भाऊबीजेचे महत्त्व :

• भाऊ-बहिणीचे प्रेम वाढते.
• एकमेकांची काळजी घेतली जाते.
• नात्यात प्रेम आणि विश्वास वाढतो.
• कुटुंबातील नाती घट्ट होतात.

दिवाळीच्या पाच दिवसांची माहिती

पर्यावरणपूरक दिवाळी कशी साजरी करावी?

दिवाळी आनंदाने साजरी करताना पर्यावरणाची काळजी घेणेही गरजेचे आहे.

• जास्त फटाके फोडू नयेत.
• मातीच्या पणत्या लावाव्यात.
• घर आणि परिसर स्वच्छ ठेवावा.
• गरजू लोकांना मदत करावी.
• अन्न वाया घालवू नये.
• पक्षी आणि प्राण्यांना त्रास होणार नाही याची काळजी घ्यावी.

निष्कर्ष

दिवाळी हा आनंदाचा आणि प्रकाशाचा सण आहे. या सणाचे पाचही दिवस आपल्याला चांगल्या गोष्टी शिकवतात.

धनत्रयोदशी आपल्याला आरोग्याचे महत्त्व सांगते. नरक चतुर्दशी वाईटावर चांगल्याचा विजय शिकवते. लक्ष्मीपूजन सुख आणि समृद्धीचा संदेश देते. पाडवा प्रेम आणि आदर शिकवतो. तर भाऊबीज भाऊ-बहिणीचे प्रेम वाढवते.

म्हणून आपण दिवाळीचा सण आनंदाने, प्रेमाने आणि सर्वांची काळजी घेऊन साजरा केला पाहिजे.

सर्वांना दिवाळीच्या हार्दिक शुभेच्छा! 🪔

दिवाळीविषयी महत्त्वाचे प्रश्न व उत्तरे

प्रश्न 1. दिवाळी हा सण किती दिवस साजरा केला जातो?
उत्तर : दिवाळीचा सण पाच दिवस साजरा केला जातो.

प्रश्न 2. दिवाळीचा पहिला दिवस कोणता?
उत्तर : धनत्रयोदशी हा दिवाळीचा पहिला दिवस आहे.

प्रश्न 3. धनत्रयोदशीला कोणाची पूजा केली जाते?
उत्तर : भगवान धन्वंतरी आणि माता लक्ष्मी यांची पूजा केली जाते.

प्रश्न 4. नरक चतुर्दशीला कोणाचा वध झाला होता?
उत्तर : भगवान श्रीकृष्णाने नरकासुराचा वध केला होता, अशी पौराणिक कथा आहे.

प्रश्न 5. नरक चतुर्दशीला कोणते स्नान केले जाते?
उत्तर : अभ्यंगस्नान केले जाते.

प्रश्न 6. लक्ष्मीपूजनाच्या दिवशी कोणाची पूजा करतात?
उत्तर : माता लक्ष्मी आणि भगवान गणेश यांची पूजा करतात.

प्रश्न 7. दिवाळी पाडव्याला आणखी कोणत्या नावाने ओळखले जाते?
उत्तर : बलिप्रतिपदा असेही म्हणतात.

प्रश्न 8. दिवाळी पाडवा कोणत्या नात्याचा सण आहे?
उत्तर : पती-पत्नीच्या प्रेमाचा आणि आदराचा सण आहे.

प्रश्न 9. भाऊबीज हा सण कोणासाठी असतो?
उत्तर : भाऊ आणि बहिणीच्या प्रेमाचा हा सण आहे.

प्रश्न 10. भाऊबीजेला दुसरे कोणते नाव आहे?
उत्तर : यमद्वितीया असे म्हणतात.

प्रश्न 11. दिवाळीत घरासमोर काय काढतात?
उत्तर : सुंदर रांगोळी काढतात.

प्रश्न 12. दिवाळीत कोणत्या प्रकारच्या पणत्या लावाव्यात?
उत्तर : मातीच्या पणत्या लावाव्यात.

प्रश्न 13. दिवाळी आपल्याला कोणता संदेश देते?
उत्तर : अंधारावर प्रकाशाचा आणि वाईटावर चांगल्याचा विजय हा संदेश देते.

प्रश्न 14. पर्यावरणपूरक दिवाळी कशी साजरी करावी?
उत्तर : फटाके कमी वाजवून, मातीच्या पणत्या लावून आणि स्वच्छता ठेवून दिवाळी साजरी करावी.

प्रश्न 15. दिवाळीला कोणत्या सणाचा सण म्हणतात?
उत्तर : दिवाळीला प्रकाशाचा आणि आनंदाचा सण म्हणतात.

250 मराठी समानार्थी शब्द भाग 1 | Marathi Samanarthi Shabd | मराठी व्याकरण

1000 महत्त्वाचे मराठी समानार्थी शब्द भाग 4 | Marathi Samanarthi Shabd

प्रस्तावना

मराठी भाषेतील शब्दसंपत्ती वाढवण्यासाठी समानार्थी शब्दांचा अभ्यास महत्त्वाचा आहे. शालेय विद्यार्थी, चौथी व सातवी शिष्यवृत्ती परीक्षा, तसेच स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी ही यादी उपयुक्त आहे.

या लेखात 250 महत्त्वाचे मराठी समानार्थी शब्द दिले आहेत.

1000 मराठी समानार्थी शब्द

1. दंतुर – दात असलेला, दंतयुक्त
2. दयनीय – केविलवाणा, करुणाजनक
3. दयाळूपणा – करुणा, कृपाळूपणा
4. दर्पोक्ती – बढाई, शेखी
5. दानधर्म – परोपकार, दानशीलता
6. दानपेटी – देणगीपेटी, दानपात्र
7. दिगंत – क्षितिज, दूरवरचा प्रदेश
8. दिग्विजय – सर्वत्र विजय, जगज्जय
9. दिनचर्या – दैनंदिन कार्यक्रम, रोजचा दिनक्रम
10. दिनांक – तारीख, तिथी
11. दिवाळखोर – कर्जबाजारी, दिवाळे निघालेला
12. दिव्यता – भव्यता, तेजस्विता
13. दीप्ती – प्रभा, तेज, कांती
14. दीर्घायुष्य – चिरायुष्य, दीर्घजीवन
15. दुराग्रह – हट्ट, अट्टहास
16. दुरुस्ती – सुधारणा, शुद्धीकरण
17. दुरावा – अंतर, फूट
18. दुर्बुद्धी – कुविचार, वाईट बुद्धी
19. दुर्बलता – अशक्तपणा, कमजोरी
20. दुर्व्यसन – वाईट सवय, व्यसन
21. दुर्व्यवहार – गैरवर्तन, वाईट वागणूक
22. दुष्कृत्य – पापकर्म, वाईट कृत्य
23. दुष्परिणाम – वाईट परिणाम, विपरीत फल
24. दुष्प्रचार – अपप्रचार, चुकीची माहिती
25. दुष्प्रवृत्ती – वाईट प्रवृत्ती, दुर्गुण
26. दृष्टी – नजर, दृष्टिक्षेप
27. दृष्टीकोन – विचारसरणी, दृष्टिकोन
28. देवदूत – दिव्यदूत, स्वर्गदूत
29. देववाणी – आकाशवाणी, दिव्यवाणी
30. देवभक्त – भक्त, उपासक
31. देशभक्त – राष्ट्रभक्त, देशप्रेमी
32. देशप्रेम – राष्ट्रप्रेम, मातृभूमीप्रेम
33. देशसेवा – राष्ट्रसेवा, जनसेवा
34. देशवासी – नागरिक, रहिवासी
35. धडाका – जोरदार आवाज, गडगडाट
36. धडधड – धडधडाट, हृदयाचे ठोके
37. धनिक – श्रीमंत, संपन्न
38. धनवान – श्रीमंत, संपत्तीवान
39. धनाढ्य – धनवान, संपन्न
40. धनसंपदा – संपत्ती, वैभव
41. धनलोभ – पैशाचा मोह, लोभ
42. धनलालसा – पैशाची हाव, धनाची इच्छा
43. धनुर्धर – धनुष्यधारी, बाणधारी
44. धनुर्धारी – धनुर्धर, बाणधारी
45. धबधबा – जलप्रपात, धबधब्याचा प्रवाह
46. धगधगता – जळता, प्रज्वलित
47. धैर्यवान – धाडसी, साहसी
48. धैर्यशील – संयमी, धाडसी
49. धोकादायक – जोखमीचा, संकटकारक
50. धोकादायकपणा – जोखीम, संकटाची शक्यता
51. ध्वनी – आवाज, नाद
52. ध्वनिक्षेपक – ध्वनिवर्धक, लाउडस्पीकर
53. ध्वनिमुद्रण – ध्वनीलेखन, आवाजाची नोंद
54. नक्षी – कलाकुसर, नक्षीकाम
55. नक्षीदार – सुबक, कलाकुसरीचा
56. नगरी – शहर, नगर
57. नगरवासी – शहरवासी, नागरिक
58. नटखट – खोडकर, खट्याळ
59. नटसम्राट – श्रेष्ठ नट, महान अभिनेता
60. नटसमूह – नाट्यसंघ, कलाकारांचा समूह
61. नतमस्तक – नम्र, विनम्र
62. नम्रभाव – विनय, विनम्रता
63. नयनरम्य – मनोहर, सुंदर
64. नवलकथा – अद्भुत कथा, विलक्षण गोष्ट
65. नवलाई – नावीन्य, वेगळेपणा
66. नवचैतन्य – नवा उत्साह, नवी ऊर्जा
67. नवसंकल्प – नवा निर्धार, नवी प्रतिज्ञा
68. नवोन्मेष – नवनिर्मिती, नावीन्य
69. नादमय – सुरेल, मधुर
70. नादमधुर – श्रवणीय, गोड
71. नादान – भोळा, अज्ञानी
72. नादिष्ट – नादावलेला, एखाद्या गोष्टीत गुंतलेला
73. नापसंती – अनिच्छा, अमान्यता
74. नापीक – ओसाड, कमी उत्पादन देणारी जमीन
75. नापिकी – पीक न येणे, उत्पादनाचा अभाव
76. नाराजी – असमाधान, अप्रसन्नता
77. नास्तिक – निरीश्वरवादी, देव न मानणारा
78. नास्तिकता – निरीश्वरवाद, अविश्वास
79. निंदक – टीकाकार, निंदा करणारा
80. निंदनीय – दोषार्ह, निषेधार्ह
81. निपटारा – निकाल, निर्णय
82. निबंध – लेख, प्रबंध
83. निबंधकार – लेखक, निबंधलेखक
84. निबंधलेखन – लेखनकला, विचारलेखन
85. निस्सीम – अमर्याद, अपार
86. निरंतर – सतत, अखंड
87. निरंकुश – स्वैर, बंधनमुक्त
88. निराधार – आधारहीन, असहाय
89. निरागस – निष्पाप, भोळा
90. निरामय – निरोगी, आरोग्यपूर्ण
91. निरुत्साही – खिन्न, उत्साहहीन
92. निरुपयोगी – व्यर्थ, निष्फळ
93. निरुपद्रवी – उपद्रव नसलेला, शांत
94. निरुपम – अतुलनीय, अनुपम
95. निरोपसमारंभ – निरोप कार्यक्रम, समारोप
96. निर्यात – परदेशात पाठवलेला माल, निर्यातव्यापार
97. निरीक्षण – अवलोकन, पाहणी
98. निरीक्षक – पाहणी करणारा, परीक्षक
99. निवड – पसंती, चयन
100. निवेदन – विनंती, सादरीकरण
101. निवारा – आश्रय, आसरा
102. निवांत – शांत, निर्धास्त
103. निवृत्ती – सेवानिवृत्ती, कार्यातून मुक्तता
104. निवृत्त – सेवामुक्त, कार्यमुक्त
105. निष्ठुर – कठोर, निर्दयी
106. निषेध – विरोध, मनाई
107. निषेधाज्ञा – बंदी, मनाईचा आदेश
108. निष्कर्ष – अंतिम मत, निर्णय
109. निष्काम – फलाची अपेक्षा नसलेला, निरपेक्ष
110. निष्क्रिय – क्रियाहीन, अकार्यक्षम
111. निसर्गसौंदर्य – नैसर्गिक सौंदर्य, सृष्टीसौंदर्य
112. निसर्गप्रेमी – निसर्गाचा चाहता, पर्यावरणप्रेमी
113. निसर्गरक्षक – पर्यावरणरक्षक, संरक्षणकर्ता
114. निसर्गसंपदा – नैसर्गिक संपत्ती, वनसंपत्ती
115. निसर्गचक्र – पर्यावरणचक्र, नैसर्गिक चक्र
116. नूतन – नवीन, नवा
117. नूतनीकरण – नवीकरण, पुनर्निर्मिती
118. नूतनीकृत – नव्याने तयार केलेले, सुधारित
119. नृशंस – क्रूर, निर्दयी
120. नृपती – राजा, भूपती
121. पक्षधर – समर्थक, पाठीराखा
122. पक्षपात – भेदभाव, एका बाजूची बाजू घेणे
123. पक्षपाती – भेदभाव करणारा, एकांगी
124. पक्षसमर्थन – पाठिंबा, समर्थन
125. पक्षाघात – अर्धांगवायू, लकवा
126. पंकिल – चिखलयुक्त, मळकट
127. पंकज – कमळ, नीरज
128. पंजर – पिंजरा, अस्थिपंजर
129. पंडिताई – विद्वत्ता, पांडित्य
130. पतन – घसरण, अवनती
131. पताका – ध्वज, निशाण
132. पतित – पडलेला, अधःपतित
133. पतिव्रता – पतीनिष्ठ स्त्री, साध्वी
134. पतीनिष्ठा – निष्ठा, समर्पण
135. पथिक – वाटसरू, प्रवासी
136. पथदर्शक – मार्गदर्शक, दिशा दाखवणारा
137. पदवी – उपाधी, शैक्षणिक दर्जा
138. पदाधिकारी – अधिकारी, पदावर असलेली व्यक्ती
139. पदोन्नती – बढती, पदवाढ
140. पदच्युत – पदावरून दूर केलेला, पदभ्रष्ट
141. पदर – साडीचा भाग, वस्त्राचा काठ
142. परंपरा – प्रथा, रूढी
143. परंपरागत – रूढ, पूर्वापार चालत आलेला
144. परंपरावादी – रूढीवादी, पारंपरिक विचारांचा
145. परवाना – अनुमतीपत्र, परवानगीपत्र
146. परवानगी – अनुमती, संमती
147. परामर्श – सल्ला, विचारविनिमय
148. परिपाठ – ठरलेली पद्धत, क्रम
149. परिपत्रक – सूचना पत्र, आदेशपत्र
150. परिष्करण – शुद्धीकरण, सुधारणा
151. परिष्कृत – सुधारित, शुद्ध
152. परिशीलन – अभ्यास, मनन
153. परीक्षक – तपासनीस, मूल्यांकनकर्ता
154. परीक्षा – कसोटी, चाचणी
155. परीक्षार्थी – विद्यार्थी, परीक्षा देणारा
156. परिश्रमपूर्वक – मेहनतीने, कष्टाने
157. परिषदा – सभा, संमेलन
158. पर्याय – विकल्प, दुसरा मार्ग
159. पर्यायवाची – समानार्थी, समान अर्थाचा
160. पर्यवेक्षण – देखरेख, निरीक्षण
161. पर्यवेक्षक – देखरेख करणारा, निरीक्षक
162. पर्यावरण – परिसर, सभोवतालचे वातावरण
163. पर्यावरणपूरक – निसर्गस्नेही, पर्यावरणाला अनुकूल
164. पर्यावरणसंवर्धन – निसर्गसंरक्षण, पर्यावरणरक्षण
165. पर्यावरणीय – पर्यावरणाशी संबंधित, निसर्गसंबंधी
166. पराजय – हार, अपयश
167. पराजित – हरलेला, पराभूत
168. परिमाण – माप, प्रमाण
169. परिमित – मर्यादित, मोजका
170. परिपाक – परिणाम, फलित
171. परिपक्वता – प्रौढता, परिपक्वपणा
172. परिष्कृतपणा – सफाईदारपणा, शुद्धता
173. पर्जन्य – पाऊस, वर्षा
174. पर्जन्यमान – पावसाचे प्रमाण, वर्षामान
175. पर्जन्यवृष्टी – पाऊस पडणे, वर्षाव
176. पर्णकुटी – पानांची झोपडी, पर्णशाळा
177. पर्णशाळा – पानांची झोपडी, पर्णकुटी
178. पल्लवित – बहरलेले, फुललेले
179. पल्लवित होणे – उमलणे, विकसित होणे
180. पांडुर – फिकट पांढरा, पांडुरवर्णी
181. पांडुरंग – विठ्ठल, विठोबा
182. पावित्र्य – शुद्धता, पवित्रता
183. पावन – पवित्र, शुद्ध
184. पावनता – पवित्रता, निर्मळता
185. पिळवणूक – शोषण, अन्यायकारक वागणूक
186. पिळदार – मजबूत, सुदृढ
187. पिसारा – पक्ष्यांच्या पंखांचा विस्तार, पंखांचा झुबका
188. पिशाच्च – भूत, प्रेतात्मा
189. पिसाळलेला – वेडावलेला, उन्मत्त
190. पीडित – त्रस्त, दुःखी
191. पीडा – वेदना, त्रास
192. पीडन – छळ, त्रास देणे
193. पुण्य – सत्कर्म, सुकृत
194. पुण्यवान – भाग्यवान, सत्कर्मी
195. पुण्याई – सत्कर्माचे फळ, सुकृत
196. पुनीत – पवित्र, पावन
197. पुरातन – प्राचीन, जुने
198. पुरातत्त्व – प्राचीन वस्तूंचा अभ्यास, पुरावस्तूशास्त्र
199. पुरोगामी – प्रगतिशील, पुढारलेला
200. पुरोगामित्व – प्रगतिशीलता, पुढारलेपणा
201. पूर्वज – पूर्वपुरुष, वाडवडील
202. पूर्वापार – प्राचीन काळापासून, परंपरेने
203. पूर्वसूचना – आगाऊ सूचना, पूर्वकल्पना
204. पूर्वनियोजन – आधीची योजना, पूर्वतयारी
205. पूर्वार्ध – पहिला भाग, सुरुवातीचा भाग
206. पूर्वसंध्या – आदल्या दिवसाची संध्याकाळ, पूर्वरात्र
207. पूर्वाभास – पूर्वसंकेत, आधीची चाहूल
208. पूर्वानुमान – अंदाज, पूर्वकल्पना
209. पूर्वग्रह – आधीपासूनचा समज, पक्षपाती मत
210. पूर्वतयारी – आधीची तयारी, नियोजन
211. पूर्वदिशा – पूर्वेकडील दिशा, प्राची
212. पूर्वजन्म – आधीचा जन्म, मागील जन्म
213. पूर्वस्थिती – आधीची अवस्था, पूर्वावस्था
214. पूर्ववत – पूर्वीसारखे, जसेच्या तसे
215. पूर्वनिर्धारित – आधी ठरवलेले, निश्चित केलेले
216. पूर्वलक्षण – आधीची खूण, पूर्वसंकेत
217. पूर्वसूचक – संकेत देणारा, पूर्वलक्षण दर्शवणारा
218. पूर्वार्जित – आधी मिळवलेले, पूर्वीचे
219. पूर्वानुभव – आधीचा अनुभव, पूर्वीचे ज्ञान
220. पूर्वनियोजित – आधी ठरवलेले, नियोजित
221. प्रकाशमान – उजळ, तेजस्वी
222. प्रकाशकिरण – तेजकिरण, रश्मी
223. प्रकाशपुंज – तेजोमय समूह, प्रकाशसमूह
224. प्रकाशचित्र – छायाचित्र, फोटो
225. प्रकाशझोत – तेजाचा झोत, उजेड
226. प्रकाशवाट – उजेडाचा मार्ग, प्रकाशमार्ग
227. प्रकाशयोजना – रोषणाई, दिव्यांची व्यवस्था
228. प्रकाशस्तंभ – दीपस्तंभ, दीपगृह
229. प्रकाशन – प्रसिद्धी, प्रकाशित करणे
230. प्रकाशित – प्रसिद्ध, छापून आलेले
231. प्रकाशक – प्रकाशन करणारा, पुस्तक छापणारा
232. प्रकाशिका – प्रकाशित करणारी संस्था किंवा व्यक्ती, प्रकाशनकर्ती
233. प्रकाशनगृह – प्रकाशन संस्था, पुस्तक प्रकाशक
234. प्रकाशोत्सव – दीपोत्सव, रोषणाईचा उत्सव
235. प्रकाशवर्ष – अंतराचे एकक, प्रकाशाने एका वर्षात पार केलेले अंतर
236. प्रकाशसंश्लेषण – अन्ननिर्मितीची वनस्पतीय प्रक्रिया, प्रकाशाच्या साहाय्याने अन्ननिर्मिती
237. प्रगल्भ – परिपक्व, अनुभवी
238. प्रगल्भता – परिपक्वता, समजूतदारपणा
239. प्रचंड – विशाल, अफाट
240. प्रचंडता – विशालता, अफाटपणा
241. प्रचुर – विपुल, भरपूर
242. प्रचुरता – विपुलता, मुबलकता
243. प्रज्वलित – पेटलेला, प्रज्वलित झालेला
244. प्रज्वलन – पेट घेणे, ज्वलन
245. प्रज्ञा – बुद्धिमत्ता, विवेक
246. प्रज्ञावंत – बुद्धिमान, ज्ञानी
247. प्रबळ – बलवान, शक्तिशाली
248. प्रबळता – ताकद, सामर्थ्य
249. प्रबोधन – जागृती, ज्ञानप्रसार
250. प्रबुद्ध – जागृत, ज्ञानी

समानार्थी शब्द म्हणजे काय?

एखाद्या शब्दाचा अर्थ समान किंवा जवळपास समान असणाऱ्या दुसऱ्या शब्दाला समानार्थी शब्द म्हणतात.

उदाहरणे:

• धनिक – श्रीमंत
• दृष्टी – नजर
• पर्याय – विकल्प
• प्रज्ञा – बुद्धिमत्ता

विद्यार्थ्यांसाठी सराव प्रश्न

1. 'धनाढ्य' या शब्दाचा समानार्थी शब्द लिहा.
2. 'परंपरा' या शब्दाचे दोन समानार्थी शब्द लिहा.
3. 'पर्जन्य' या शब्दाचा अर्थ काय?
4. 'प्रगल्भ' या शब्दाचा समानार्थी शब्द लिहा.
5. 'निवारा' या शब्दाचे दोन समानार्थी शब्द लिहा.

निष्कर्ष

समानार्थी शब्दांचा अभ्यास केल्याने विद्यार्थ्यांची शब्दसंपत्ती वाढते. मराठी लेखन, वाचन, निबंधलेखन आणि विविध परीक्षांमध्ये या शब्दांचा उपयोग होतो.

250 महत्त्वाचे मराठी समानार्थी शब्द भाग 3 | Marathi Samanarthi Shabd

प्रस्तावना

मराठी भाषेतील शब्दसंपत्ती वाढवण्यासाठी समानार्थी शब्दांचा अभ्यास महत्त्वाचा आहे. चौथी व सातवी शिष्यवृत्ती परीक्षा, शालेय परीक्षा आणि स्पर्धा परीक्षांच्या तयारीसाठी ही यादी उपयुक्त ठरेल.

या भागात 250 महत्त्वाचे समानार्थी शब्द दिले आहेत.

250 मराठी समानार्थी शब्द

1. अंबर – आकाश, नभ
2. अंश – भाग, हिस्सा
3. अंशतः – काही प्रमाणात, अर्धवट
4. अंकित – नोंदवलेला, लिहिलेला
5. अंत – शेवट, समाप्ती
6. अंतःकरण – मन, हृदय
7. अंतर्धान – अदृश्य होणे, लुप्त होणे
8. अंत्य – अंतिम, शेवटचा
9. अंध – आंधळा, दृष्टिहीन
10. अंधश्रद्धा – अविवेकी श्रद्धा, चुकीचा समज
11. अंधुक – अस्पष्ट, धूसर
12. अंधेरी – काळोखी, अंधारलेली
13. अंबरपट – आकाश, गगन
14. अरण्यवासी – वनवासी, रानात राहणारा
15. अर्पण – समर्पण, वाहणे
16. अलंकार – भूषण, दागिना
17. अल्पायुषी – अल्पजीवी, कमी काळ जगणारा
18. अवमान – अपमान, अनादर
19. अवलंब – आधार, सहारा
20. अवलंबन – आधार, आश्रय
21. अविरत – अखंड, सतत
22. अविनाशी – अक्षय, नाशरहित
23. अव्यक्त – अप्रकट, न व्यक्त झालेले
24. असत्य – खोटे, मिथ्या
25. असहाय – निरुपाय, लाचार
26. असह्य – असहनीय, सोसण्यापलीकडचे
27. असाध्य – अशक्य, साधता न येणारे
28. असामान्य – विलक्षण, आगळेवेगळे
29. अस्थिर – चंचल, डळमळीत
30. आक्रमक – हल्लेखोर, चढाई करणारा
31. आकृती – आकार, रूप
32. आकांक्षा – इच्छा, अभिलाषा
33. आचरण – वर्तन, व्यवहार
34. आजन्म – जन्मभर, आयुष्यभर
35. आज्ञाधारक – आज्ञापालक, आज्ञा मानणारा
36. आतुर – उत्सुक, उतावीळ
37. आत्मविश्वास – स्वविश्वास, स्वतःवरील विश्वास
38. आत्मीय – जवळचा, जिव्हाळ्याचा
39. आत्मीयता – आपुलकी, जिव्हाळा
40. आद्य – पहिला, प्रारंभीचा
41. आद्याक्षर – पहिले अक्षर, प्रारंभीचे अक्षर
42. आधिपत्य – सत्ता, वर्चस्व
43. आधीन – अधीन, ताब्यात असलेला
44. आपत्ती – संकट, विपत्ती
45. आप्त – नातेवाईक, जवळचे
46. आपुलकी – जिव्हाळा, माया
47. आभास – भास, भ्रम
48. आमंत्रण – निमंत्रण, बोलावणे
49. आमूलाग्र – पूर्णपणे, मुळापासून
50. आयात – बाहेरून आणलेला माल, आयात केलेली वस्तू
51. आरंभिक – प्रारंभीचा, सुरुवातीचा
52. आरोग्य – स्वास्थ्य, तब्येत
53. आरोग्यदायी – हितकारक, स्वास्थ्यवर्धक
54. आल्हाद – आनंद, प्रसन्नता
55. आविष्कार – प्रकटीकरण, अभिव्यक्ती
56. आवृत्ती – पुनरावृत्ती, संस्करण
57. आक्रमणकारी – हल्लेखोर, आक्रमक
58. आर्त – दुःखी, कळवळलेला
59. आर्द्र – ओलसर, दमट
60. आस्थेवाईक – काळजीवाहू, प्रेमळ
61. इजा होणे – दुखापत होणे, जखमी होणे
62. इमान – प्रामाणिकपणा, निष्ठा
63. इमानदार – प्रामाणिक, निष्ठावंत
64. इहलोक – पृथ्वीलोक, मृत्युलोक
65. उगवता – उदयास येणारा, उगम पावणारा
66. उघड – स्पष्ट, प्रकट
67. उजाडणे – प्रकाशणे, दिवस होणे
68. उजाडवणे – रिकामे करणे, ओस पाडणे
69. उच्छेद – नाश, निर्मूलन
70. उज्ज्वलता – तेजस्विता, प्रकाशमानता
71. उत्कट – तीव्र, प्रबळ
72. उत्कर्ष – उन्नती, भरभराट
73. उत्तेजन – प्रोत्साहन, प्रेरणा
74. उदात्त – श्रेष्ठ, उच्च
75. उद्भवणे – निर्माण होणे, उत्पन्न होणे
76. उद्विग्न – चिंताग्रस्त, व्याकुळ
77. उद्वेग – अस्वस्थता, चिंता
78. उन्मेष – विकास, उमलणे
79. उपक्रम – योजना, कार्यक्रम
80. उपभोग – उपयोग, उपभुक्ती
81. उपमा – तुलना, साम्य
82. उपयुक्तता – उपयोगिता, उपयोगीपणा
83. उपहार – भेट, नजराणा
84. उपरोध – टोमणा, उपहास
85. उपहास – थट्टा, खिल्ली
86. उपेक्षणीय – दुर्लक्ष करण्याजोगे, नगण्य
87. उबदार – उष्ण, गरम
88. उलट – विपरीत, विरुद्ध
89. उन्मळणे – मुळासकट पडणे, कोसळणे
90. एकनिष्ठ – निष्ठावंत, एकाग्र
91. एकवटणे – एकत्र येणे, जमणे
92. एकरूप – समानरूप, तद्रूप
93. एकसंध – सलग, अखंड
94. एकसूत्री – एकाच पद्धतीचा, सुसंगत
95. ऐकणे – श्रवण करणे, कान देणे
96. ऐक्यभाव – एकजूट, एकोपा
97. ओळख – परिचय, माहिती
98. ओळखीचा – परिचित, ज्ञात
99. औचित्य – योग्यपणा, समयोचितता
100. औदार्यशील – उदार, दानशील
101. कर्ता – करणारा, कार्यकर्ता
102. कर्म – कार्य, कृत्य
103. कर्मयोग – निष्काम कर्म, कर्तव्यपालन
104. कल्याण – हित, मंगल
105. कल्याणकारी – हितकारक, मंगलकारी
106. कल्लोळ – गोंगाट, गडबड
107. कष्टकरी – श्रमिक, मेहनती
108. कणखर – मजबूत, खंबीर
109. कणखरपणा – दृढता, मजबुती
110. कणवयुक्त – दयाळू, करुणामय
111. कपट – फसवणूक, छल
112. कपटी – धूर्त, लबाड
113. कपाळमोक्ष – विनाश, सर्वनाश
114. करुणामय – दयाळू, कृपाळू
115. कलात्मक – कलापूर्ण, सौंदर्यपूर्ण
116. कर्तृत्ववान – गुणवान, कार्यक्षम
117. कष्टसाध्य – मेहनतीने साध्य होणारे, कठीण
118. कळसाध्य – साध्य करणे कठीण, अवघड
119. कोंडी – अडचण, पेच
120. कोलाहल – गोंगाट, आरडाओरडा
121. कौतुकास्पद – प्रशंसनीय, अभिनंदनीय
122. क्रियाशील – कार्यरत, सक्रिय
123. क्रियाशून्य – निष्क्रिय, निश्चेष्ट
124. क्षणिक – तात्पुरते, अल्पकालीन
125. क्षम्य – माफ करण्याजोगे, क्षमायोग्य
126. खचित – निश्चित, नक्की
127. खंड – भाग, तुकडा
128. खंडन – विरोध, निरसन
129. खंडित – तुटलेला, अपूर्ण
130. खमंग – रुचकर, स्वादिष्ट
131. खल – दुष्ट, नीच
132. खळखळ – कलकल, खळखळाट
133. खरेपणा – सत्यता, प्रामाणिकपणा
134. खरेदी – विकत घेणे, क्रय
135. खिन्नता – उदासी, विषण्णता
136. खोड – स्वभावदोष, वाईट सवय
137. खोडसाळ – खोडकर, त्रासदायक
138. ख्याल – विचार, कल्पना
139. गतीमान – वेगवान, गतिशील
140. गारठा – थंडी, शीतलता
141. गारवा – थंडावा, शीतलता
142. गाभा – केंद्र, मुख्य भाग
143. गुप्त – लपलेले, अप्रकट
144. गुप्तता – गोपनीयता, लपवाछपवी
145. गुरुत्व – महत्त्व, वजन
146. गूढता – रहस्य, अगम्यता
147. गेलेला – गत, भूतपूर्व
148. घडामोड – घटना, हालचाल
149. घनता – दाटपणा, सघनता
150. घनिष्ठता – जवळीक, सलगी
151. घनघोरपणा – भीषणता, भयंकरता
152. घात – नुकसान, अपाय
153. घातक – अपायकारक, विनाशकारी
154. घातपात – अनर्थ, हिंसक घटना
155. घनिष्ट – जवळचा, निकटचा
156. चकित – आश्चर्यचकित, थक्क
157. चकाकणे – चमकणे, झळाळणे
158. चकाकी – चमक, झळाळी
159. चढाओढ – स्पर्धा, रस्सीखेच
160. चढाई – आक्रमण, हल्ला
161. चपळाई – वेग, तत्परता
162. चपखल – योग्य, समर्पक
163. चरित्र – जीवनकथा, जीवनवृत्त
164. चरित्रवान – सदाचारी, चारित्र्यसंपन्न
165. चलाख – हुशार, चतुर
166. चिरस्थायी – कायमस्वरूपी, दीर्घकालीन
167. चिरंतनता – शाश्वतता, सनातनता
168. चेतावणी – इशारा, सूचना
169. चेतावणे – सावध करणे, जागृत करणे
170. चेतन – सजीव, प्राणयुक्त
171. चैतन्यशील – उत्साही, स्फूर्तिमान
172. चोखाळणे – शोध घेणे, तपासणे
173. चोखाळलेला – वापरलेला, परिचित
174. छळ – त्रास, पीडा
175. छळवणूक – पिळवणूक, त्रास
176. छळकर्ता – त्रास देणारा, पीडक
177. छान – सुंदर, उत्तम
178. छाननी करणे – तपासणे, पडताळणे
179. जखम – घाव, व्रण
180. जखमी – घायाळ, जखम झालेला
181. जगप्रसिद्ध – विश्वविख्यात, जगविख्यात
182. जगन्नाथ – विश्वनाथ, जगदीश्वर
183. जतन – संरक्षण, निगा
184. जतन करणे – सांभाळणे, जपणे
185. जप – नामस्मरण, मंत्रोच्चार
186. जपमाळ – माळ, मणीमाळ
187. जलचर – पाण्यात राहणारा प्राणी, मत्स्यवर्गीय
188. जलमय – पाण्याने भरलेले, जलयुक्त
189. जाळ – फास, सापळा
190. जाळे – जाळी, जाळ
191. जाळपोळ – आग लावून नाश करणे, अग्नितांडव
192. जाहीर – घोषित, सार्वजनिक
193. जाहिरात – विज्ञापन, प्रसिद्धीपत्रक
194. जिज्ञासा – उत्सुकता, जाणून घेण्याची इच्छा
195. जिज्ञासू वृत्ती – शोधक वृत्ती, जाणून घेण्याची इच्छा
196. जुगार – द्यूत, पैज
197. जुळवाजुळव – मेळ, जुळणी
198. जुळवणे – जोडणे, मिळवणे
199. जोखमीचा – धोकादायक, जोखिमपूर्ण
200. जोखीम – धोका, संकट
201. झंझावात – वादळ, प्रचंड वारा
202. झंकार – नाद, ध्वनी
203. झंकारणे – निनादणे, वाजणे
204. झळ – ताप, दाह
205. झळाळणे – चमकणे, तळपणे
206. झळाळता – तेजस्वी, चमकदार
207. झाकोळणे – झाकणे, आच्छादणे
208. झाकोळलेले – आच्छादित, झाकलेले
209. झुंजूमुंजू – पहाटेचा मंद प्रकाश, उषःकाल
210. झुळूक – मंद वारा, मंद झोत
211. झुळझुळ – मंद प्रवाहाचा आवाज, खळखळ
212. टवटवीतपणा – ताजेपणा, प्रसन्नता
213. टवाळखोर – खोडकर, उनाड
214. टाळाटाळ – दिरंगाई, विलंब
215. टाळणे – दूर ठेवणे, वर्ज्य करणे
216. ठणक – वेदना, ठसका
217. ठणठणीत – सुदृढ, निरोगी
218. ठाम मत – निश्चित मत, पक्का विचार
219. ठिणगी – स्फुल्लिंग, अग्निकण
220. डगमगणे – डळमळणे, अस्थिर होणे
221. डळमळीत – अस्थिर, कमजोर
222. डौलदारपणा – ऐट, रुबाब
223. डोळसपणा – विवेक, जाणकारपणा
224. ढवळाढवळ – हस्तक्षेप, लुडबूड
225. ढवळणे – मिसळणे, कालवणे
226. तगडा – बलवान, मजबूत
227. तग धरणे – टिकून राहणे, निभावणे
228. तडफदार – जोशपूर्ण, उत्साही
229. तडफ – जोश, स्फूर्ती
230. तणाव – ताण, दबाव
231. तणावग्रस्त – चिंताग्रस्त, दबावाखाली असलेला
232. तडजोड – समझोता, समेट
233. तडाखा – जोरदार आघात, प्रहार
234. तडाखेबंद – जोरदार, प्रभावी
235. तात्पुरता – अल्पकालीन, काही काळापुरता
236. तादात्म्य – एकरूपता, समरसता
237. तादृश – तसाच, त्याच प्रकारचा
238. तिरपी – तिरकी, वाकडी
239. तिरस्कारपूर्ण – तुच्छतादर्शक, अवमानकारक
240. तुषार – दवबिंदू, हिमकण
241. तुष्टी – समाधान, संतोष
242. तेजोमय – प्रकाशमय, तेजस्वी
243. तत्त्व – मूलभूत विचार, सिद्धांत
244. तत्त्वज्ञान – दर्शन, तत्त्वविचार
245. तत्त्वनिष्ठ – तत्त्वाशी प्रामाणिक, तत्त्वपालक
246. थरार – रोमांच, उत्कंठा
247. थरारक – रोमांचकारी, उत्कंठावर्धक
248. थाट – वैभव, डौल
249. थाटामाट – सरंजाम, वैभव
250. थोरपणा – मोठेपणा, श्रेष्ठत्व

समानार्थी शब्द म्हणजे काय?

एखाद्या शब्दाचा अर्थ समान किंवा जवळपास समान असणाऱ्या दुसऱ्या शब्दाला समानार्थी शब्द म्हणतात.

उदाहरण:

• आरोग्य – स्वास्थ्य
• अडचण – समस्या
• करुणा – दया
• खंड – भाग

विद्यार्थ्यांसाठी सराव प्रश्न

1. 'अवमान' या शब्दाचा समानार्थी शब्द लिहा.
2. 'आकृती' या शब्दाचे दोन समानार्थी शब्द लिहा.
3. 'कल्लोळ' या शब्दाचा अर्थ काय?
4. 'तडजोड' या शब्दाचा समानार्थी शब्द लिहा.
5. 'झुळूक' या शब्दाचा अर्थ स्पष्ट करा.

निष्कर्ष

समानार्थी शब्दांचा नियमित अभ्यास केल्याने विद्यार्थ्यांची शब्दसंपत्ती वाढते. मराठी लेखन, वाचन, निबंध आणि परीक्षांमध्ये या शब्दांचा उपयोग होतो.

राज्य सरकारी कर्मचाऱ्यांना महागाई भत्ता वाढ कधी मिळणार? केंद्राच्या निर्णयानंतर महाराष्ट्राकडे लक्ष

महाराष्ट्रातील राज्य सरकारी कर्मचारी आणि निवृत्तिवेतन धारकांसाठी महागाई भत्त्याबाबत महत्त्वाची बातमी समोर आली आहे. केंद्र सरकारने आपल्या कर्मचाऱ्यांच्या महागाई भत्त्यात 3 टक्क्यांनी वाढ करण्याचा निर्णय घेतला आहे. त्यामुळे केंद्रीय कर्मचाऱ्यांचा महागाई भत्ता आता 60 टक्क्यांवरून 63 टक्के झाला आहे.

केंद्र सरकारच्या या निर्णयानंतर आता महाराष्ट्रातील राज्य सरकारी कर्मचारी, शिक्षक, जिल्हा परिषद कर्मचारी आणि निवृत्तिवेतनधारकांचे लक्ष महाराष्ट्र शासनाच्या पुढील निर्णयाकडे लागले आहे.

केंद्र सरकारने महागाई भत्त्यात किती वाढ केली?

केंद्र सरकारच्या मंत्रिमंडळ बैठकीत 28 ऑक्टोबर 2026 रोजी महागाई भत्ता वाढीला मंजुरी देण्यात आली.

या निर्णयानुसार केंद्रीय कर्मचाऱ्यांचा महागाई भत्ता 60 टक्क्यांवरून 63 टक्के करण्यात आला आहे.

या वाढीची महत्त्वाची माहिती पुढीलप्रमाणे दिली आहे.

• पूर्वीचा महागाई भत्ता : 60 टक्के
• नवीन महागाई भत्ता : 63 टक्के
• एकूण वाढ : 3 टक्के
• लागू दिनांक : 1 जुलै 2026
• लाभार्थी : केंद्र सरकारी कर्मचारी आणि निवृत्तिवेतनधारक

या निर्णयाचा लाभ सुमारे 48.54 लाख केंद्रीय कर्मचारी आणि 68.71 लाख निवृत्तिवेतनधारकांना मिळणार आहे.

महाराष्ट्र राज्य सरकारी कर्मचाऱ्यांना  महागाई भत्ता किती मिळत आहे?

महाराष्ट्र शासनाच्या वित्त विभागाने 18 ऑगस्ट 2026 रोजी शासन निर्णय जारी करून राज्य सरकारी कर्मचाऱ्यांच्या महागाई भत्त्यात 2 टक्क्यांनी वाढ केली होती.

या निर्णयानुसार सातव्या वेतन आयोगाच्या सुधारित वेतनश्रेणीनुसार वेतन घेणाऱ्या पात्र राज्य कर्मचाऱ्यांचा महागाई भत्ता 58 टक्क्यांवरून 60 % करण्यात आला.

ही वाढ 1 जानेवारी 2026 पासून लागू करण्यात आली आहे.

त्यामुळे सध्या राज्य कर्मचाऱ्यांसाठी महागाई भत्त्याचा दर 60 % आहे.

आता महाराष्ट्र शासनाकडून 3 % वाढ मिळणार का?

केंद्र सरकारने महागाई भत्त्यात 3 टक्क्यांची वाढ जाहीर केल्यामुळे महाराष्ट्रातील कर्मचाऱ्यांच्या अपेक्षा वाढल्या आहेत.

मात्र, केंद्र सरकारचा निर्णय महाराष्ट्रातील राज्य कर्मचाऱ्यांना आपोआप लागू होत नाही. महाराष्ट्र शासनाला यासाठी स्वतंत्र शासन निर्णय (GR) जारी करावा लागतो.

30 ऑक्टोबर 2026 पर्यंत उपलब्ध माहितीनुसार, राज्य कर्मचाऱ्यांसाठी 1 जुलै 2026 पासून लागू होणाऱ्या पुढील महागाई भत्ता वाढीचा स्वतंत्र शासन निर्णय अधिकृतरीत्या स्पष्ट झालेला नाही.

त्यामुळे राज्य कर्मचाऱ्यांना 3 % वाढ कधी मिळणार, याबाबत अद्याप निश्चित तारीख सांगता येणार नाही.

महागाई भत्ता वाढल्यास पगारात किती फरक पडेल?

समजा एखाद्या कर्मचाऱ्याचे मूळ वेतन 30,000 रुपये आहे.

सध्याचा महागाई भत्ता 60 टक्के असल्यास : 18,000 रुपये.

महागाई भत्ता 63 टक्के झाल्यास : 18,900 रुपये.

म्हणजेच 3 टक्के वाढ लागू झाल्यास दरमहा 900 रुपये अतिरिक्त मिळू शकतात.

त्याचप्रमाणे 40,000 रुपये मूळ वेतन असलेल्या कर्मचाऱ्याला दरमहा 1,200 रुपये अतिरिक्त मिळू शकतात.

हे केवळ उदाहरणासाठी केलेले गणित आहे. महाराष्ट्र शासनाने वाढ मंजूर केल्यानंतरच प्रत्यक्ष लाभ निश्चित होईल.

शिक्षक आणि जिल्हा परिषद कर्मचाऱ्यांचे लक्ष शासन निर्णयाकडे

महागाई भत्ता हा कर्मचाऱ्यांच्या मासिक वेतनाचा महत्त्वाचा भाग आहे. वाढत्या महागाईच्या काळात महागाई भत्ता वाढल्यास कर्मचाऱ्यांना आर्थिक मदत मिळते.

त्यामुळे राज्यातील शिक्षक, शिक्षकेतर कर्मचारी, जिल्हा परिषद कर्मचारी तसेच इतर पात्र शासकीय कर्मचाऱ्यांना महाराष्ट्र शासनाच्या पुढील निर्णयाची वाट बघत आहे.

महागाई भत्ता वाढीचा शासन निर्णय कुठे पाहायचा?

महाराष्ट्र शासनाचा महागाई भत्ता वाढीचा अधिकृत शासन निर्णय पाहण्यासाठी खालील संकेतस्थळाला भेट द्या.

महाराष्ट्र शासन शासन निर्णय संकेतस्थळ : https://gr.maharashtra.gov.in

या संकेतस्थळावर वित्त विभाग निवडून महागाई भत्ता किंवा Dearness Allowance संबंधित शासन निर्णय तपासता येतील.

निष्कर्ष

केंद्र सरकारने 3 टक्के महागाई भत्ता वाढवून केंद्रीय कर्मचाऱ्यांना दिलासा दिला आहे. आता महाराष्ट्रातील राज्य सरकारी कर्मचाऱ्यांना देखील पुढील महागाई भत्ता वाढीची अपेक्षा आहे.

मात्र, राज्य शासनाचा स्वतंत्र निर्णय प्रसिद्ध झाल्यानंतरच वाढीचा दर, लागू दिनांक आणि थकबाकी याबाबत स्पष्ट माहिती मिळणार आहे.

त्यामुळे महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत घोषणेकडे सर्व राज्य कर्मचाऱ्यांचे लक्ष लागले आहे.

महत्त्वाची टीप : महाराष्ट्र राज्य कर्मचाऱ्यांसाठी नवीन महागाई भत्ता वाढ मंजूर झाल्याची अधिकृत पुष्टी होईपर्यंत सोशल मीडियावरील अप्रमाणित बातम्यांवर विश्वास ठेवू नये.

250 मराठी समानार्थी शब्द भाग 1 | Marathi Samanarthi Shabd | मराठी व्याकरण

250 महत्त्वाचे मराठी समानार्थी शब्द भाग 2 | Marathi Samanarthi Shabd

प्रस्तावना

मराठी भाषेतील शब्दसंपत्ती वाढवण्यासाठी समानार्थी शब्दांचा अभ्यास करणे आवश्यक आहे. शालेय विद्यार्थी, चौथी व सातवी शिष्यवृत्ती परीक्षा, तसेच इतर स्पर्धा परीक्षांच्या तयारीसाठी ही यादी उपयुक्त आहे.

या लेखात 250 महत्त्वाचे मराठी समानार्थी शब्द दिले आहेत.

250 मराठी समानार्थी शब्द (भाग 2)

1. अंकुर – कोंब, मोड
2. अंग – अवयव, शरीराचा भाग
3. अंगण – आवार, प्रांगण
4. अंजली – ओंजळ, करसंपुट
5. अट – शर्त, बंधन
6. अडथळा – अडसर, रोध
7. अडचण – समस्या, पेच, अडसर
8. अतूट – अभंग, अखंड
9. अद्भुत – विलक्षण, आश्चर्यकारक
10. अधीर – उतावीळ, आतुर
11. अनाथ – निराधार, बेसहारा
12. अनोळखी – अपरिचित, अनभिज्ञ
13. अपमान – अवमान, मानहानी
14. अपार – अमर्याद, अगाध
15. अपूर्व – विलक्षण, असाधारण
16. अभाव – कमतरता, उणीव
17. अभिमान – स्वाभिमान, गर्व
18. अमूल्य – अनमोल, मौल्यवान
19. अल्प – थोडा, कमी
20. अवघड – कठीण, जटिल
21. अवकाश – मोकळी जागा, अंतराळ
22. अविश्वास – अश्रद्धा, संशय
23. अस्वस्थ – बेचैन, व्याकुळ
24. आक्रमण – हल्ला, चढाई
25. आकस्मिक – अचानक, अनपेक्षित
26. आकर्षण – ओढ, मोह
27. आकाशवाणी – नभोवाणी, रेडिओ प्रसारण
28. आज्ञा – आदेश, हुकूम
29. आदर – मान, सन्मान, गौरव
30. आदर्श – उत्तम नमुना, प्रमाण
31. आळस – सुस्ती, आळशीपणा
32. आळशी – सुस्त, कामचुकार
33. आश्रय – आधार, निवारा
34. आश्रित – अवलंबित, परावलंबी
35. आशीर्वाद – शुभाशीर्वाद, सदिच्छा
36. आसरा – निवारा, आधार
37. इमारत – वास्तू, भवन
38. इजा – दुखापत, जखम
39. इंधन – जळण, ज्वलनसामग्री
40. इंद्रधनुष्य – इंद्रचाप, मेघधनुष्य
41. इर्षा – मत्सर, असूया
42. ईर्ष्याळू – मत्सरी, जळणारा
43. उंच – उन्नत, उंचावलेला
44. उंची – उंचपणा, उन्नती
45. उगम – मूळ, स्रोत
46. उजाड – ओसाड, निर्जन
47. उज्ज्वल – तेजस्वी, प्रकाशमान
48. उत्कंठा – उत्सुकता, आतुरता
49. उत्तम – श्रेष्ठ, उत्कृष्ट
50. उत्कृष्ट – सर्वोत्तम, उत्तम
51. उदार – दानशूर, दिलदार
52. उदास – खिन्न, निराश
53. उदासी – खिन्नता, विषण्णता
54. उद्गार – शब्द, बोल
55. उद्भव – उत्पत्ती, जन्म
56. उपदेश – शिकवण, बोध
57. उपयुक्त – उपयोगी, लाभदायक
58. उपेक्षित – दुर्लक्षित, अनादरित
59. उन्माद – वेड, विक्षिप्तता
60. उन्मुक्त – स्वतंत्र, मुक्त
61. उमेद – आशा, अपेक्षा
62. उल्हास – आनंद, उत्साह
63. उष्ण – गरम, तप्त
64. उष्णता – गरमी, तापमान
65. ऊर्जावान – उत्साही, शक्तिशाली
66. एकमत – सहमती, एकवाक्यता
67. एकता – ऐक्य, एकजूट
68. ऐक्य – एकता, एकजूट
69. ऐट – डौल, रुबाब
70. ऐश्वर्यवान – श्रीमंत, संपन्न
71. ओलावा – आर्द्रता, ओलसरपणा
72. ओढा – नाला, लहान प्रवाह
73. औदार्य – उदारता, दानशीलता
74. औषध – दवा, भेषज
75. कर्तव्य – जबाबदारी, कर्तव्यकर्म
76. कर्तबगार – कर्तृत्ववान, कार्यक्षम
77. कर्तृत्व – कर्तबगारी, कार्यक्षमता
78. कळकळ – तळमळ, आस्था
79. कळस – शिखर, सर्वोच्च भाग
80. कंजूष – कृपण, चिक्कू
81. कटुता – कडवटपणा, वैरभाव
82. करार – समझोता, ठराव
83. करमणूक – मनोरंजन, विरंगुळा
84. कसोटी – परीक्षा, परीक्षण
85. कातर – भित्रा, घाबरट
86. कातरवेळ – संध्याकाळ, गोधूळवेळ
87. काव्य – कविता, पद्य
88. कुतूहल – जिज्ञासा, उत्सुकता
89. कुशाग्र – तीक्ष्ण, तल्लख
90. कुशाग्रबुद्धी – तल्लख बुद्धी, तीव्र बुद्धिमत्ता
91. कुटिल – कपटी, धूर्त
92. कुटुंबप्रमुख – घरचा प्रमुख, कुटुंबनायक
93. केविलवाणा – दीनवाणा, दयनीय
94. कोमल – मृदू, नाजूक
95. कौतुक – प्रशंसा, स्तुती
96. कौशल्य – कसब, प्रावीण्य
97. क्रांती – परिवर्तन, उलथापालथ
98. क्रूर – निर्दयी, निष्ठुर
99. क्रोधी – रागीट, संतापी
100. क्षमाशील – क्षमावंत, उदार
101. खंत – खेद, दुःख
102. खंबीर – ठाम, दृढ
103. खळबळ – गोंधळ, अस्वस्थता
104. खजिना – कोश, धनसाठा
105. खोडकर – मस्तीखोर, चंचल
106. ख्याती – कीर्ती, प्रसिद्धी
107. खिन्न – उदास, दुःखी
108. गजबज – गर्दी, गोंगाट
109. गडबड – गोंधळ, धांदल
110. गोड – मधुर, मधुरस्वादी
111. गंभीर – शांत, भारदस्त
112. गर्जना – सिंहनाद, गडगडाट
113. गवसणे – सापडणे, मिळणे
114. गोंधळ – संभ्रम, गडबड
115. गोपनीय – गुप्त, खाजगी
116. गोठा – गाईंचे घर, पशुशाळा
117. घाई – त्वरा, लगबग
118. घनदाट – दाट, गच्च
119. घमेंड – गर्व, अहंकार
120. घाबरट – भित्रा, कातर
121. घनघोर – भयंकर, भीषण
122. चपळ – चंचल, चपळाईने वागणारा
123. चमत्कार – अद्भुत घटना, किमया
124. चैतन्य – उत्साह, जीवनशक्ती
125. चिरंतन – शाश्वत, सनातन
126. चिरकाल – दीर्घकाळ, कायम
127. चोख – निर्दोष, उत्तम
128. चोखंदळ – निवडक, पारख करणारा
129. चोखपणा – नीटनेटकेपणा, शुद्धता
130. चैतन्यमय – उत्साही, प्रसन्न
131. छाननी – तपासणी, परीक्षण
132. छाया – सावली, प्रतिच्छाया
133. जड – वजनदार, भारी
134. जडत्व – आळस, निष्क्रियता
135. जपणूक – निगा, देखभाल
136. जिद्द – चिकाटी, दृढनिश्चय
137. जिद्दी – हट्टी, चिकाटीचा
138. जिवंत – सजीव, चेतन
139. जीवघेणा – प्राणघातक, घातक
140. जोम – उत्साह, ताकद
141. जोडी – युग्म, जोड
142. झगमगाट – चकाकी, लखलखाट
143. झपाट्याने – वेगाने, जलदगतीने
144. झगडा – भांडण, तंटा
145. झळाळी – चमक, तेज
146. झपाटा – वेग, त्वरा
147. टवटवी – ताजेपणा, प्रसन्नता
148. टवाळ – खोडकर, उनाड
149. टवाळकी – मस्करी, थट्टा
150. ठाम – पक्का, दृढ
151. ठामपणा – दृढता, निश्चय
152. डौलदार – रुबाबदार, आकर्षक
153. डबके – लहान तळे, पाण्याचा खड्डा
154. डाग – कलंक, डब
155. डोळस – जाणकार, विवेकी
156. ढिम्म – सुस्त, निष्क्रिय
157. तजेला – तेज, चमक
158. तल्लख – कुशाग्र, तीक्ष्ण
159. तल्लीन – मग्न, दंग
160. तळमळ – कळकळ, उत्कंठा
161. तपश्चर्या – तप, साधना
162. तातडी – घाई, निकड
163. ताजेपणा – टवटवी, ताजेपण
164. तिरस्कार – घृणा, द्वेष
165. तीव्र – प्रखर, उत्कट
166. तृप्त – संतुष्ट, समाधानी
167. तेजस्वी – प्रकाशमान, दीप्तिमान
168. तेज – प्रभा, कांती
169. थकवा – शीण, श्रम
170. थोर – महान, श्रेष्ठ
171. थोरवी – महिमा, मोठेपणा
172. दयाळू – कृपाळू, करुणामय
173. दान – देणगी, अर्पण
174. दानशूर – उदार, दानवीर
175. दाट – घनदाट, गच्च
176. दाटी – गर्दी, खचाखचपणा
177. दिग्गज – नामवंत, श्रेष्ठ व्यक्ती
178. दीन – गरीब, दरिद्री
179. दीर्घ – लांब, विस्तीर्ण
180. दुर्दम्य – अजिंक्य, न आवरणारा
181. दुर्मिळ – विरळ, क्वचित आढळणारा
182. दुबळा – अशक्त, कमजोर
183. दुष्काळ – अवर्षण, अनावृष्टी
184. दुष्ट – खल, वाईट
185. दुरावा – अंतर, दुरत्व
186. दृढ – पक्का, मजबूत
187. दृढनिश्चय – ठाम निर्धार, निश्चय
188. धाडसी – साहसी, निर्भय
189. धडाडी – उत्साह, तत्परता
190. धडपड – प्रयत्न, खटपट
191. धग – ज्वाला, उष्णता
192. धगधग – जळजळ, ज्वलन
193. धूर्त – कपटी, चलाख
194. धूळ – रज, धूलिकण
195. ध्यास – ध्येयासक्ती, तळमळ
196. धीर – धैर्य, संयम
197. धीरगंभीर – शांत, स्थिरचित्त
198. नकार – नापसंती, अस्वीकार
199. नम्र – विनम्र, विनयशील
200. नम्रता – विनय, विनम्रता
201. निसर्ग – प्रकृती, सृष्टी
202. निसर्गरम्य – नयनरम्य, सुंदर
203. निश्चय – निर्धार, संकल्प
204. निश्चिंत – निर्धास्त, बेफिकीर
205. निष्ठा – श्रद्धा, एकनिष्ठता
206. निष्ठावान – निष्ठावंत, प्रामाणिक
207. निष्काळजी – बेफिकीर, गाफील
208. निष्कपट – निरागस, कपटरहित
209. निष्फळ – व्यर्थ, निष्प्रयोजन
210. निष्पाप – निरपराध, निर्दोष
211. पौरुष – पुरुषार्थ, शौर्य
212. पराक्रमी – शूर, वीर
213. परावलंबी – आश्रित, अवलंबित
214. परोपकार – लोकहित, दुसऱ्याचे भले
215. परोपकारी – परहितकारी, दानशील
216. परिपूर्ण – पूर्ण, संपूर्ण
217. परिपक्व – प्रगल्भ, प्रौढ
218. परिश्रमी – मेहनती, कष्टाळू
219. पराभव – हार, अपयश
220. पराजित – पराभूत, हरलेला
221. पराकाष्ठा – परिसीमा, कमाल
222. पवित्रता – शुद्धता, निर्मळता
223. पल्लेदार – लांब, दूरवर जाणारा
224. पातळ – विरळ, बारीक
225. पांडित्य – विद्वत्ता, ज्ञान
226. पौराणिक – पुराणकालीन, प्राचीन
227. फसवणूक – वंचना, कपट
228. फसवा – कपटी, लबाड
229. फुर्ती – चपळाई, तत्परता
230. बळकट – मजबूत, सशक्त
231. बिनधास्त – निर्भय, बेफिकीर
232. बुद्धिमत्ता – प्रज्ञा, मेधा
233. बहरदार – भरघोस, समृद्ध
234. भव्य – विशाल, दिव्य
235. भेसूर – भयावह, विद्रूप
236. भेदक – तीक्ष्ण, आरपार जाणारा
237. मनमोहक – आकर्षक, मोहक
238. मनस्वी – स्वाभिमानी, दृढमनस्क
239. मनोबल – मानसिक ताकद, आत्मविश्वास
240. मृदू – कोमल, मुलायम
241. मृदुता – कोमलता, सौम्यता
242. यशस्वी – यश मिळवणारा, सफल
243. रंजक – मनोरंजक, मजेदार
244. रम्य – सुंदर, मनोहर
245. रेखीव – सुबक, नीटनेटका
246. लाघवी – मनमिळाऊ, गोड स्वभावाची
247. लवचिक – मऊ, वाकण्याजोगा
248. विलोभनीय – आकर्षक, मनमोहक
249. शिस्त – नियमबद्धता, अनुशासन
250. सौजन्य – सभ्यता, विनयशीलता

समानार्थी शब्दांचा अभ्यास का करावा?

समानार्थी शब्द शिकल्यामुळे विद्यार्थ्यांची शब्दसंपत्ती वाढते. निबंधलेखन, पत्रलेखन, भाषण, वाचन आणि परीक्षेतील प्रश्न सोडवताना त्याचा उपयोग होतो.

सरावासाठी प्रश्न

1. 'अंकुर' या शब्दाचे दोन समानार्थी शब्द लिहा.
2. 'आक्रमण' या शब्दाचा समानार्थी शब्द कोणता?
3. 'उदार' या शब्दाचे दोन समानार्थी शब्द लिहा.
4. 'चिरंतन' या शब्दाचा अर्थ स्पष्ट करा.
5. 'दुष्काळ' या शब्दाचे दोन समानार्थी शब्द लिहा.

विद्यार्थ्यांसाठी सूचना: समानार्थी शब्दांचा अर्थ संदर्भानुसार बदलू शकतो. त्यामुळे प्रत्येक शब्द वाक्यात वापरून त्याचा अर्थ समजून घ्यावा.

250 मराठी समानार्थी शब्द भाग 1 | Marathi Samanarthi Shabd | मराठी व्याकरण

शिक्षकांचे मानसिक आरोग्य धोक्यात? दिवसभराच्या धावपळीत स्वतःसाठी काढा फक्त 15 मिनिटे!

.

शिक्षक म्हटले की आपल्या डोळ्यांसमोर वर्गात शिकवणारी व्यक्ती येते. पण शिक्षकांचे काम फक्त शिकवण्यापुरते मर्यादित राहिलेले नाही. आजच्या काळात शिक्षकांना शिकवण्यासोबतच अनेक वेगवेगळी कामे करावी लागतात.

शाळेत दिवसभर शिकवणे, विद्यार्थ्यांचा अभ्यास घेणे, त्यांच्या वह्या तपासणे, परीक्षेची तयारी करणे, ऑनलाइन माहिती भरणे, वेगवेगळे अहवाल तयार करणे, बैठका आणि प्रशिक्षण अशा अनेक कामांमध्ये शिक्षकांचा दिवस जातो.

शाळेची वेळ संपली तरी अनेकदा काम संपत नाही. घरी गेल्यानंतरही ऑनलाइन कामे किंवा दुसऱ्या दिवसाच्या अध्यापनाची तयारी करावी लागते. या सर्व धावपळीत शिक्षक स्वतःच्या आरोग्याकडे लक्ष देऊ शकत नाहीत.

सततच्या कामामुळे थकवा, चिडचिड, डोकेदुखी, झोपेच्या समस्या आणि मानसिक ताण जाणवू शकतो. त्यामुळे शिक्षकांनी आपल्या कामासोबत स्वतःच्या आरोग्याची काळजी घेणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.

शिक्षकांना मानसिक ताण का येतो?

आज शिक्षकांच्या कामात अनेक गोष्टींची भर पडली आहे. त्यामुळे त्यांना अनेकदा स्वतःसाठी वेळ मिळत नाही.

शिक्षकांना मानसिक ताण येण्याची काही कारणे पुढीलप्रमाणे आहेत.

1. ऑनलाइन कामांचा वाढता भार : मोबाईल किंवा संगणकावर वेगवेगळ्या पोर्टलवर माहिती भरणे, नोंदी करणे आणि अहवाल पाठवणे.

2. दिवसभराचे अध्यापन : सलग तासिका घेणे, विद्यार्थ्यांना समजावून सांगणे आणि अभ्यासक्रम पूर्ण करण्याची जबाबदारी.

3. शाळेतील इतर कामे : परीक्षा, मूल्यमापन, विविध उपक्रम, सर्वेक्षण आणि कागदपत्रांची कामे.

4. स्वतःसाठी वेळ नसणे : शाळेतील कामे आणि घरातील जबाबदाऱ्या यामुळे स्वतःकडे लक्ष देण्यासाठी वेळ मिळत नाही.

5. मोबाईल आणि संगणकाचा जास्त वापर : सतत स्क्रीनसमोर बसल्यामुळे डोळे दुखणे, मान आखडणे आणि शारीरिक थकवा जाणवू शकतो.

शिक्षकांनी आरोग्य चांगले ठेवण्यासाठी कोणते छोटे व्यायाम करावेत?

व्यायामासाठी रोज जिममध्ये जाण्याची किंवा खूप वेळ देण्याची गरज नाही. दिवसातील फक्त 15 ते 20 मिनिटे स्वतःसाठी काढली तरी चांगली सुरुवात होऊ शकते.

1. दीर्घ श्वसन करा

दिवसभर काम करून थकल्यानंतर दोन-तीन मिनिटे शांत बसा.

• नाकाने हळूहळू श्वास घ्या.
• सावकाश श्वास बाहेर सोडा.
• आपले लक्ष फक्त श्वासावर ठेवा.
• हे काही मिनिटे करा.

यामुळे मन शांत होण्यास आणि ताण कमी होण्यास मदत होऊ शकते.

2. मानेचे आणि खांद्याचे व्यायाम करा

सतत मोबाईल किंवा संगणकावर काम केल्यामुळे मान आणि खांदे दुखू शकतात.

त्यासाठी थोडा वेळ काढून पुढील हालचाली करा.

• मान हळूहळू उजवीकडे आणि डावीकडे वळवा.
• खांदे हळूहळू गोलाकार फिरवा.
• दोन्ही हात वर करून शरीराला हलका ताण द्या.
• पाठीचा कणा सरळ ठेवा.

या हालचाली करताना घाई करू नका. वेदना जाणवल्यास थांबा.

3. डोळ्यांना थोडी विश्रांती द्या

शिक्षकांना ऑनलाइन कामासाठी मोबाईल आणि संगणकाचा वापर करावा लागतो. त्यामुळे डोळ्यांनाही विश्रांती देणे गरजेचे आहे.

यासाठी 20-20-20 हा सोपा नियम वापरा.

• दर 20 मिनिटांनी स्क्रीनपासून नजर दूर करा.
• 20 फूट अंतरावरील वस्तूकडे 20 सेकंद पाहा.
• डोळ्यांची वारंवार उघडझाप करा.

यामुळे स्क्रीनकडे सतत पाहण्यामुळे येणारा डोळ्यांचा ताण कमी होण्यास मदत होते.

4. खुर्चीवर बसूनही व्यायाम करा

शाळेत काम करताना किंवा घरी ऑनलाइन काम करताना खुर्चीवर बसून काही सोप्या हालचाली करता येतात.

• दोन्ही हात वर करून हलका ताण द्या.
• खांदे वर-खाली करा.
• पायाची बोटे पुढे-मागे हलवा.
• घोटे हळूहळू गोलाकार फिरवा.
• बसताना पाठ सरळ ठेवा.

यामुळे बराच वेळ एकाच जागी बसल्यामुळे येणारा ताण कमी करण्यास मदत होऊ शकते.

5. रोज थोडे चालण्याची सवय लावा

सकाळी किंवा संध्याकाळी 15 ते 20 मिनिटे चालण्याचा प्रयत्न करा. चालण्यासाठी जिमची गरज नाही. घराजवळील मोकळ्या जागेतही चालता येते.

नियमित चालण्यामुळे शरीर सक्रिय राहते, मन प्रसन्न होण्यास मदत होते आणि झोपही चांगली लागू शकते.

मानसिक आनंदासाठी शिक्षकांनी आणखी काय करावे?

व्यायामासोबतच मन आनंदी ठेवण्यासाठी काही छोट्या गोष्टी रोजच्या जीवनात आणता येतात.

1. स्वतःसाठी वेळ काढा : दिवसभरातील किमान 15 मिनिटे स्वतःसाठी ठेवा. गाणी ऐका, पुस्तक वाचा किंवा आवडता छंद जोपासा.

2. कामाचे नियोजन करा : दिवसभरात कोणती कामे महत्त्वाची आहेत हे ठरवा. सर्व कामे एकाच वेळी करण्याचा प्रयत्न करू नका.

3. मध्येच थोडी विश्रांती घ्या : सलग अनेक तास काम करू नका. कामाच्या मध्ये काही मिनिटे शांत बसा किंवा थोडे चालून या.

4. विद्यार्थ्यांसोबत मनमोकळे हसा : शिक्षकांनी वर्गात केवळ शिकवण्यावर भर न देता अधूनमधून मजेदार गोष्टी, छोटे विनोद, अभिनय आणि गप्पांचे उपक्रम घ्यावेत. विद्यार्थ्यांसोबत हसल्याने वर्गातील वातावरण आनंदी होते. शिक्षकांनाही मानसिक प्रसन्नता मिळू शकते.

5. पुरेशी झोप घ्या : रात्री उशिरापर्यंत ऑनलाइन काम करत बसू नका. प्रौढ व्यक्तींनी साधारण 7 ते 9 तास झोप घेण्याचा प्रयत्न करावा.

6. जेवणाच्या वेळा पाळा : कामाच्या गडबडीत जेवण टाळू नका. घरचे सकस अन्न खा आणि दिवसभर पुरेसे पाणी प्या.

7. सहकारी शिक्षकांशी बोला : शाळेतील अडचणी किंवा कामाचा ताण मनात ठेवू नका. आपल्या सहकारी शिक्षकांशी मनमोकळ्या गप्पा मारा.

8. गरज वाटल्यास मदत घ्या : सतत चिंता वाटणे, झोप न लागणे, चिडचिड होणे किंवा मन उदास राहणे अशा समस्या दीर्घकाळ जाणवत असतील तर समुपदेशक किंवा मानसिक आरोग्यतज्ज्ञांची मदत घ्या.

शिक्षकांसाठी फक्त 15 मिनिटांचे सोपे आरोग्य नियोजन

दिवसभराच्या व्यस्त वेळापत्रकातून खालीलप्रमाणे 15 मिनिटे स्वतःसाठी देता येतील.

हे छोटे नियोजन सकाळी, शाळेतील मोकळ्या वेळेत किंवा संध्याकाळी करता येईल.

शिक्षक आनंदी तर विद्यार्थीही आनंदी!

शिक्षकांचे काम खूप महत्त्वाचे आहे. कारण शिक्षक केवळ पुस्तकातील धडे शिकवत नाहीत, तर विद्यार्थ्यांना चांगले विचार, शिस्त आणि जीवनातील महत्त्वाच्या गोष्टीही शिकवतात.

पण हे सर्व करताना शिक्षकांनी स्वतःला विसरून चालणार नाही. सतत काम करणे, प्रत्येक जबाबदारी वेळेत पूर्ण करण्याची चिंता करणे आणि स्वतःच्या आरोग्याकडे दुर्लक्ष करणे योग्य नाही.

शिक्षकांना कामासोबत पुरेशी विश्रांती मिळणे, ऑनलाइन कामांचे योग्य नियोजन होणे आणि कामाचा अनावश्यक ताण कमी होणेही गरजेचे आहे.

लक्षात ठेवा, शिक्षक निरोगी आणि आनंदी असतील तर त्यांचे अध्यापनही अधिक उत्साहपूर्ण होईल.

शेवटी एवढेच सांगावेसे वाटते...

शाळेतील कामे, विद्यार्थी, ऑनलाइन जबाबदाऱ्या आणि घरातील कामे या सगळ्यांना महत्त्व आहे. पण ही सर्व कामे करणारे आपण स्वतःही तितकेच महत्त्वाचे आहोत.

म्हणून आजपासून स्वतःसाठी रोज फक्त 15 मिनिटे काढा. थोडे चाला, मनमोकळे हसा, आवडती गाणी ऐका आणि स्वतःच्या आरोग्याची काळजी घ्या.

कारण दुसऱ्यांचे भविष्य घडवताना स्वतःचे आरोग्य जपणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे!

https://www.godavaritambekar.

1000 मराठी समानार्थी शब्द भाग 1 | Marathi Samanarthi Shabd | मराठी व्याकरण

प्रस्तावना

मराठी भाषेतील शब्दसंपत्ती वाढवण्यासाठी समानार्थी शब्दांचा अभ्यास महत्त्वाचा आहे. शालेय विद्यार्थी, चौथी व सातवी शिष्यवृत्ती परीक्षा, स्पर्धा परीक्षा आणि मराठी विषयाच्या सरावासाठी ही यादी उपयुक्त ठरेल.

या लेखात 1000 महत्त्वाचे समानार्थी शब्द चार भागांत दिले जाणार आहेत. प्रत्येक भागात 250 शब्दांचा समावेश असेल.

समानार्थी शब्द भाग 1 (1 ते 250)

1. अग्नी – आग, अनल, पावक
2. आकाश – नभ, गगन, अंबर
3. आई – माता, जननी, माऊली
4. आनंद – हर्ष, मोद, प्रमोद
5. आश्चर्य – नवल, विस्मय, अचंबा
6. अश्व – घोडा, हय, तुरंग
7. अरण्य – वन, रान, कानन
8. अपराध – गुन्हा, दोष, कसूर
9. अमृत – सुधा, पीयूष
10. अहंकार – गर्व, दर्प, अभिमान
11. आठवण – स्मरण, स्मृती
12. आयुष्य – जीवन, जीवित
13. आरसा – दर्पण, मुकुर
14. आहार – भोजन, खाद्य
15. इंद्र – देवेंद्र, सुरेंद्र, शक्र
16. इच्छा – आकांक्षा, अभिलाषा, कामना
17. ईश्वर – देव, परमेश्वर, प्रभू
18. उणीव – कमतरता, न्यूनता
19. उद्यान – बाग, उपवन, वाटिका
20. उपकार – मदत, कृपा, साहाय्य
21. उत्सव – समारंभ, सोहळा, महोत्सव
22. उद्योग – व्यवसाय, धंदा, प्रयत्न
23. ऋषी – मुनी, तपस्वी
24. एकांत – एकाकीपणा, निर्जनता
25. ऐश्वर्य – वैभव, संपन्नता, समृद्धी
26. ओढ – आकर्षण, आस, तळमळ
27. कष्ट – श्रम, मेहनत, परिश्रम
28. कमळ – पंकज, नीरज, सरोज
29. कपाळ – भाल, ललाट
30. करुणा – दया, कृपा, अनुकंपा
31. कावळा – काक, वायस
32. काळजी – चिंता, विवंचना, फिकीर
33. काळोख – अंधार, तिमिर
34. किरण – रश्मी, अंशू
35. किल्ला – गड, दुर्ग
36. किनारा – तीर, तट, काठ
37. किमया – जादू, चमत्कार
38. कुटुंब – परिवार, घराणे
39. कृपा – दया, अनुग्रह
40. कोप – राग, क्रोध, संताप
41. खडक – पाषाण, दगड, शिला
42. खग – पक्षी, विहंग
43. खिन्नता – उदासी, विषाद
44. गंध – वास, सुगंध, परिमळ
45. गणपती – गणेश, विनायक, गजानन
46. गरज – आवश्यकता, निकड, जरुरी
47. गर्व – अभिमान, अहंकार, ताठा
48. गाय – धेनू, गोमाता
49. गाव – ग्राम, खेडे
50. गायक – गवई, कलावंत
51. गिरी – पर्वत, डोंगर, शैल
52. गीत – गाणे, गायन
53. गुन्हा – अपराध, कसूर, दोष
54. गुरु – शिक्षक, अध्यापक, आचार्य
55. गोडवा – माधुर्य, मधुरता
56. गौरव – सन्मान, प्रतिष्ठा, मान
57. घर – गृह, सदन, भवन
58. घोडा – अश्व, हय, तुरंग
59. चंद्र – शशी, इंदू, सोम
60. चांदणे – चंद्रिका, ज्योत्स्ना
61. चातुर्य – हुशारी, चाणाक्षपणा
62. चिंता – काळजी, विवंचना
63. चूक – त्रुटी, दोष, प्रमाद
64. चेहरा – मुख, वदन, आनन
65. छंद – आवड, नाद, अभिरुची
66. छत्र – सावली, संरक्षण
67. छिद्र – भोक, विवर
68. जग – विश्व, संसार, दुनिया
69. जल – पाणी, उदक, नीर
70. जंगल – वन, अरण्य, रान
71. जननी – माता, आई, माय
72. जनता – लोक, प्रजा, जनसमुदाय
73. जन्म – उत्पत्ती, जनन
74. जमीन – भूमी, धरा, भुई
75. जलद – ढग, मेघ, अभ्र
76. जवळ – निकट, समीप
77. जिव्हाळा – आपुलकी, माया, प्रेम
78. जीवन – आयुष्य, जीवित
79. ज्येष्ठ – मोठा, वरिष्ठ, वडील
80. झरा – निर्झर, स्रोत
81. झाड – वृक्ष, तरू, पादप
82. झोप – निद्रा, शयन
83. झुंज – लढाई, संघर्ष, संग्राम
84. झेंडा – ध्वज, निशाण, पताका
85. टवटवीत – ताजेतवाने, प्रसन्न
86. टंचाई – कमतरता, अभाव
87. ठसा – छाप, खूण, मुद्रा
88. डोके – मस्तक, शिर, माथा
89. डोळा – नेत्र, नयन, लोचन
90. डोंगर – पर्वत, गिरी, शैल
91. तट – किनारा, काठ, तीर
92. तलवार – खड्ग, समशेर
93. तलाव – सरोवर, तडाग
94. तोंड – मुख, वदन, आनन
95. तहान – तृषा, पिपासा
96. तृण – गवत, दूर्वा
97. थंडी – शीत, गारवा
98. थवा – समूह, झुंड, समुदाय
99. दया – करुणा, कृपा, अनुकंपा
100. दगड – पाषाण, शिला, प्रस्तर
101. दर्प – गर्व, अहंकार
102. दिवस – दिन, वासर
103. दिशा – दिक्, बाजू
104. दुःख – शोक, खेद, विषाद
105. दुःखित – दुःखी, खिन्न
106. दुर्ग – किल्ला, गड
107. दुर्गंध – कुबट वास, दुर्वास
108. देव – ईश्वर, परमेश्वर, प्रभू
109. देवालय – मंदिर, देऊळ
110. देह – शरीर, काया, तन
111. देश – राष्ट्र, मुलुख
112. दोष – त्रुटी, उणीव, कसूर
113. धन – संपत्ती, द्रव्य, दौलत
114. धनुष्य – धनु, चाप, कोदंड
115. धैर्य – हिंमत, धाडस, साहस
116. धरणी – पृथ्वी, भूमी, वसुंधरा
117. नदी – सरिता, तटिनी, प्रवाहिनी
118. नयन – डोळा, नेत्र, लोचन
119. नमस्कार – वंदन, नमन, प्रणाम
120. नवरा – पती, पतीदेव, यजमान
121. नारी – स्त्री, महिला, वनिता
122. नाव – नौका, होडी, तराफा
123. नाश – विनाश, विध्वंस, संहार
124. निंदनीय – निंद्य, दोषार्ह
125. निरोप – संदेश, खबर, वार्ता
126. निर्मळ – स्वच्छ, शुद्ध, विमल
127. निशा – रात्र, रजनी, यामिनी
128. निपुण – कुशल, प्रवीण, पारंगत
129. नेत्र – डोळा, नयन, लोचन
130. पाऊस – वर्षा, वृष्टी, पर्जन्य
131. पक्षी – खग, विहंग, पाखरू
132. पती – नवरा, भर्ता, कांता
133. पत्नी – भार्या, सहचारिणी, गृहिणी
134. पाणी – जल, नीर, उदक
135. पाय – चरण, पद, पाद
136. पान – पर्ण, पत्र, पल्लव
137. पाप – अधर्म, दुष्कृत्य, अपराध
138. पर्वत – गिरी, शैल, नग
139. पराक्रम – शौर्य, विक्रम, प्रताप
140. परिश्रम – कष्ट, श्रम, मेहनत
141. पाहुणा – अतिथी, अभ्यागत
142. पाऊल – पद, चरण
143. पुष्प – फूल, सुमन, कुसुम
144. प्रकाश – उजेड, तेज, प्रभा
145. प्रसिद्ध – विख्यात, प्रख्यात, नामांकित
146. प्रेम – प्रीती, स्नेह, अनुराग
147. प्रजा – जनता, लोक, रयत
148. प्रयत्न – यत्न, प्रयास, धडपड
149. प्रगती – उन्नती, उत्कर्ष, विकास
150. पृथ्वी – भूमी, धरणी, वसुंधरा
151. पक्ष – बाजू, गट, दल
152. पंडित – विद्वान, ज्ञानी, शास्त्री
153. पवित्र – शुद्ध, निर्मळ, पावन
154. पवन – वारा, वायू, समीर
155. पोपट – शुक, राघू, कीर
156. बंधू – भाऊ, भ्राता, सहोदर
157. बहीण – भगिनी, सहोदरी
158. बळ – शक्ती, ताकद, सामर्थ्य
159. बाग – उद्यान, उपवन, वाटिका
160. बाण – शर, सायक, इषु
161. बुद्धी – मती, प्रज्ञा, विवेक
162. बुद्धिमान – ज्ञानी, सुज्ञ, प्रज्ञावान
163. बर्फ – हिम, तुषार
164. भय – भीती, धास्ती, दहशत
165. भांडण – तंटा, कलह, झगडा
166. भाऊ – बंधू, भ्राता, सहोदर
167. भूक – क्षुधा, क्षुध
168. भुंगा – भ्रमर, भृंग, मधुकर
169. भूप – राजा, नृप, नरेश
170. भूतकाळ – गतकाळ, अतीत
171. माणूस – मानव, मनुष्य, मनुज
172. माता – आई, जननी, माऊली
173. मन – चित्त, अंतःकरण, मानस
174. मनुष्य – मानव, माणूस, नर
175. मंदिर – देऊळ, देवालय
176. मध – मकरंद, मधुरस
177. मित्र – सखा, स्नेही, सोबती
178. मुख – तोंड, वदन, आनन
179. मुलगा – पुत्र, तनय, सुत
180. मुलगी – कन्या, सुता, तनया
181. मोर – मयूर, शिखी
182. मोती – मुक्ताफळ, मौक्तिक
183. मौज – मजा, गंमत, आनंद
184. यज्ञ – याग, होम, मख
185. युद्ध – लढाई, संग्राम, समर
186. यश – कीर्ती, ख्याती, प्रसिद्धी
187. यात्रा – तीर्थयात्रा, प्रवास
188. राग – क्रोध, संताप, कोप
189. रात्र – निशा, रजनी, यामिनी
190. राजा – नृप, नरेश, भूप
191. रस्ता – मार्ग, वाट, पथ
192. रक्षण – संरक्षण, बचाव, सांभाळ
193. रत्न – मणी, माणिक, जवाहर
194. रान – वन, अरण्य, जंगल
195. रागावणे – चिडणे, संतापणे, कोपणे
196. लहान – छोटा, अल्प, चिमुकला
197. लढाई – युद्ध, संग्राम, झुंज
198. लाज – लज्जा, शरम, संकोच
199. लाडका – प्रिय, आवडता, लाडका
200. लावण्य – सौंदर्य, रूप, रमणीयता
201. लोक – जनता, प्रजा, जनसमुदाय
202. लोभ – लालसा, हाव, मोह
203. वारा – पवन, समीर, अनिल
204. वाघ – व्याघ्र, शार्दूल
205. वचन – शब्द, प्रतिज्ञा, वादा
206. वस्त्र – कपडा, वसन, परिधान
207. वन – अरण्य, रान, कानन
208. वसंत – ऋतुराज, मधुमास
209. विजय – जय, यश, सरशी
210. विनंती – प्रार्थना, अनुरोध, याचना
211. विचार – चिंतन, मनन, कल्पना
212. विश्रांती – आराम, विसावा, विराम
213. विश्वास – भरोसा, खात्री, श्रद्धा
214. वेग – गती, त्वरा, जलदपणा
215. वैभव – ऐश्वर्य, संपन्नता, समृद्धी
216. शत्रू – वैरी, अरी, रिपू
217. शांती – शांतता, सलोखा, स्वस्थता
218. शौर्य – पराक्रम, धैर्य, वीरता
219. शरीर – देह, काया, तन
220. शेतकरी – कृषक, कृषिवल
221. शिक्षक – गुरु, अध्यापक, आचार्य
222. शिष्य – विद्यार्थी, छात्र, अनुयायी
223. सुंदर – सुरेख, मनोहर, रमणीय
224. सूर्य – रवि, भास्कर, दिनकर
225. समुद्र – सागर, सिंधू, रत्नाकर
226. संसार – प्रपंच, जग, विश्व
227. साप – सर्प, भुजंग, अहि
228. सिंह – केसरी, मृगराज, वनराज
229. स्त्री – महिला, नारी, वनिता
230. सन्मान – आदर, गौरव, प्रतिष्ठा
231. संपत्ती – धन, दौलत, वैभव
232. संकट – आपत्ती, विपत्ती, अडचण
233. संतोष – समाधान, तृप्ती, तोष
234. स्नेह – प्रेम, माया, आपुलकी
235. स्वर्ग – देवलोक, सुरलोक
236. स्वच्छता – निर्मळता, शुद्धता
237. सकाळ – प्रभात, पहाट, उषःकाल
238. संध्याकाळ – सायंकाळ, सायं, गोधूळ
239. साहस – धाडस, पराक्रम, हिंमत
240. सोने – सुवर्ण, कनक, कांचन
241. हत्ती – गज, कुंजर, वारण
242. हात – कर, हस्त, भुजा
243. हृदय – अंतःकरण, काळीज, उर
244. हिम – बर्फ, तुषार
245. हुशार – चतुर, चाणाक्ष, कुशाग्र
246. हिंमत – धैर्य, साहस, धाडस
247. क्षमा – माफी, क्षमादान
248. क्षुधा – भूक, क्षुध
249. ज्ञान – विद्या, बोध, प्रज्ञा
250. ज्ञानी – विद्वान, सुज्ञ, तज्ज्ञ

251. दुरवस्था / दुर्दशा के समानार्थी शब्द:

     • दुर्दशा,दुःस्थिति,दुर्गत,अधोगति,हीनावस्था ,कष्ट,विपत्ति

समानार्थी शब्द म्हणजे काय?

एखाद्या शब्दाचा अर्थ समान किंवा जवळपास समान असणाऱ्या दुसऱ्या शब्दाला समानार्थी शब्द म्हणतात.

उदाहरण:

• सूर्य – रवि, भास्कर
• पाणी – जल, नीर
• आई – माता, जननी

विद्यार्थ्यांसाठी सराव

1. अग्नी या शब्दाचे दोन समानार्थी शब्द लिहा.
2. कमळ या शब्दाचे समानार्थी शब्द कोणते?
3. पृथ्वी या शब्दाचे तीन समानार्थी शब्द लिहा.
4. पक्षी या शब्दाचे दोन समानार्थी शब्द लिहा.
5. समुद्र या शब्दाचे तीन समानार्थी शब्द लिहा.

निष्कर्ष

समानार्थी शब्दांचा अभ्यास केल्यामुळे विद्यार्थ्यांची शब्दसंपत्ती वाढते. लेखन, वाचन, निबंधलेखन आणि परीक्षेतील प्रश्न सोडवताना याचा उपयोग होतो.

https://www.godavaritambekar

वरिष्ठ व निवड वेतनश्रेणी प्रशिक्षण 2026 : शिक्षकांसाठी महत्त्वाचे परिपत्रक जारी; 13 ते 22 नोव्हेंबरदरम्यान प्रशिक्षणाचे नियोजन

महाराष्ट्रातील प्राथमिक, माध्यमिक, उच्च माध्यमिक तसेच अध्यापक विद्यालयांमधील शिक्षकांसाठी महत्त्वाची बातमी आहे. वरिष्ठ वेतनश्रेणी व निवड वेतनश्रेणी प्रशिक्षण 2026 संदर्भात महाराष्ट्र राज्य शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषद, पुणे यांनी 29 ऑक्टोबर 2026 रोजी महत्त्वाच्या सूचना जारी केल्या आहेत.

या परिपत्रकानुसार संबंधित शिक्षकांसाठी राज्यस्तरीय व जिल्हास्तरीय प्रशिक्षण प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर पुढील प्रशिक्षणाचे नियोजन करण्यात आले आहे. हे प्रशिक्षण 13 नोव्हेंबर ते 22 नोव्हेंबर 2026 या कालावधीत आयोजित करण्याचे नियोजन आहे.

1. वरिष्ठ व निवड वेतनश्रेणी प्रशिक्षण कोणासाठी?

हे प्रशिक्षण प्रामुख्याने खालील शैक्षणिक स्तरांवरील शिक्षकांसाठी आहे.

• प्राथमिक शाळांमधील शिक्षक
• माध्यमिक शाळांमधील शिक्षक
• उच्च माध्यमिक विद्यालयांमधील शिक्षक
• अध्यापक विद्यालयांमधील शिक्षक

2. प्रशिक्षणाचा कालावधी

परिपत्रकातील माहितीनुसार वरिष्ठ वेतनश्रेणी व निवड वेतनश्रेणी प्रशिक्षणाचे नियोजन पुढीलप्रमाणे आहे.

प्रशिक्षण सुरू होण्याची तारीख : 13 नोव्हेंबर 2026

प्रशिक्षण समाप्तीची तारीख : 22 नोव्हेंबर 2026

या कालावधीत संबंधित प्रशिक्षणाचे आयोजन करण्यात येणार आहे.

3. प्रशिक्षण आयोजनासाठी कोणत्या जबाबदाऱ्या असतील?

प्रशिक्षणाचे योग्य नियोजन करण्यासाठी विविध स्तरांवर जबाबदाऱ्या निश्चित करण्यात आल्या आहेत.

• जिल्हास्तरावर प्राचार्य, जिल्हा शिक्षण व प्रशिक्षण संस्था (DIET) यांच्याकडे प्रमुख जबाबदारी असेल.
• तालुकास्तरावर प्रशिक्षण समन्वयक म्हणून वरिष्ठ अध्यापक किंवा अध्यापकांची नियुक्ती करण्यात येईल.
• प्रशिक्षणाचे नियोजन आणि अंमलबजावणी व्यवस्थित होण्यासाठी संबंधित अधिकाऱ्यांनी समन्वय साधावा.

4. प्रशिक्षण केंद्र निवडताना घ्यावयाची काळजी

प्रशिक्षणार्थी शिक्षकांच्या संख्येनुसार प्रशिक्षण केंद्र निश्चित करणे आवश्यक आहे.

• प्रशिक्षण केंद्रावर पुरेशा भौतिक सुविधा उपलब्ध असाव्यात.
• प्रशिक्षणासाठी स्वच्छ व प्रशस्त वर्गखोल्या असाव्यात.
• पिण्याच्या पाण्याची योग्य व्यवस्था असावी.
• स्वच्छतागृह आणि स्वच्छतेच्या सुविधा उपलब्ध असाव्यात.
• प्रशिक्षणासाठी आवश्यक शैक्षणिक साहित्य उपलब्ध असावे.
• इंटरनेटची सुविधा असणे आवश्यक आहे.

5. प्रशिक्षण वर्ग आणि गटांचे नियोजन

परिपत्रकात प्रशिक्षण वर्गांच्या नियोजनाबाबतही महत्त्वाच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत.

एका प्रशिक्षण ठिकाणी किमान 4 वर्ग आणि कमाल 8 वर्गांचे नियोजन करण्याबाबत सूचना आहेत. प्रत्येक वर्गात किमान 50 प्रशिक्षणार्थी असतील, अशा पद्धतीने नियोजन करावे.

प्रशिक्षणार्थींच्या संख्येनुसार गट तयार करून प्रत्येक गटासाठी सुलभकांची नियुक्ती करावी.

6. प्रशिक्षणासाठी आवश्यक तांत्रिक सुविधा

प्रशिक्षण अधिक प्रभावी आणि सोपे होण्यासाठी आवश्यक तांत्रिक साधनांची उपलब्धता असणे गरजेचे आहे.

यामध्ये पुढील सुविधांचा समावेश आहे.

• LCD प्रोजेक्टर
• स्मार्ट क्लासरूम
• प्रिंटर
• इंटरनेट सुविधा
• प्रशिक्षणासाठी आवश्यक इतर साहित्य

प्रत्येक प्रशिक्षण वर्गासाठी स्वतंत्र LCD प्रोजेक्टरची व्यवस्था करण्याबाबत सूचना देण्यात आल्या आहेत.

7. ऑनलाइन पोर्टलवरील माहिती अद्ययावत करण्याबाबत सूचना

प्रशिक्षणासाठी उपलब्ध करून दिलेल्या ऑनलाइन प्रणालीमध्ये प्रशिक्षणार्थींच्या याद्या (Trainers List), प्रशिक्षण केंद्रांची माहिती (Training Center) आणि केंद्र समन्वयकांची माहिती (Co-ordinator List) अद्ययावत करणे आवश्यक आहे.

ही माहिती 5 नोव्हेंबर 2026 रोजी सायंकाळी 5 वाजेपर्यंत अद्ययावत करण्याच्या सूचना परिपत्रकात देण्यात आल्या आहेत.

8. प्रशिक्षणार्थी शिक्षकांसाठी महत्त्वाच्या सूचना

प्रशिक्षणाचे नियोजन करताना शिक्षकांच्या संख्येनुसार योग्य व्यवस्था करावी. प्रशिक्षणादरम्यान तसेच प्रशिक्षणानंतर प्रशिक्षणार्थींचे मूल्यमापन करण्याबाबतही सूचना देण्यात आल्या आहेत.

प्रशिक्षण सुरू होण्यापूर्वी प्रशिक्षणार्थ्यांना आवश्यक सूचना पत्राद्वारे कळविण्यात याव्यात.

9. प्रशिक्षणासाठी अभ्याससाहित्य

प्रशिक्षणासाठी आवश्यक वाचनसाहित्य आणि मूल्यमापनाशी संबंधित घटक उपलब्ध करून देण्याबाबत सूचना आहेत.

राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020, राज्य अभ्यासक्रम आराखडा, शाळा गुणवत्ता मूल्यमापन आणि आश्वासन आराखडा (SQAAF) यांसारख्या महत्त्वाच्या शैक्षणिक संदर्भ साहित्याचा अभ्यास करण्याबाबतही परिपत्रकात उल्लेख आहे.

निष्कर्ष

वरिष्ठ वेतनश्रेणी व निवड वेतनश्रेणी प्रशिक्षण 2026 हे शिक्षकांसाठी महत्त्वाचे प्रशिक्षण आहे. या प्रशिक्षणाचे नियोजन योग्य पद्धतीने व्हावे, प्रशिक्षणार्थींना आवश्यक सुविधा मिळाव्यात आणि प्रशिक्षण प्रक्रिया सुरळीत पार पडावी यासाठी महाराष्ट्र राज्य शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषद, पुणे यांनी विविध सूचना जारी केल्या आहेत.

संबंधित शिक्षक, मुख्याध्यापक, जिल्हा शिक्षण व प्रशिक्षण संस्था आणि प्रशिक्षण समन्वयक यांनी अधिकृत परिपत्रकातील सूचनांचा अभ्यास करून त्यानुसार आवश्यक कार्यवाही करावी.

टीप : ही बातमी उपलब्ध अधिकृत परिपत्रकाच्या आधारे तयार केली आहे. प्रशिक्षणासंबंधी अंतिम सूचना व बदलांसाठी संबंधित शिक्षण विभागाच्या अधिकृत सूचनांचा संदर्भ घ्यावा.

परिपत्रक डाउनलोड करा

https://www.godavaritambekar